Apollonia antik kentleri, tarih boyunca önemli bir rol oynamış olan yerleşim yerleridir. Bu kentlerin kuruluş hikayeleri, mitoloji ve arkeolojik buluntularla şekillenir. Apollon'un etkisi altında kurulan bu şehirler, farklı dönemlerde farklı uygarlıklara ev sahipliği yapmış, kültürel zenginlikleriyle dikkat çekmiştir. Her biri, kendi geçmişinde gizemli öyküler barındırmakta ve günümüzde de merak uyandırmaktadır.

Apollonia antik kentlerinin kuruluş hikayelerinden bazıları şunlardır:

• Apollonia Ad Rhyndacum (Gölyazı, Bursa). Kuruluş mitolojisine göre, Didymalı (Didim) Apollon’un öncülüğünde yapılan bir sefer esnasında kurulmuştur. Ancak bu dip tarihe ait herhangi bir iz henüz mevcut değildir.
• Apollonia Salbace (Tavas, Denizli). Höyük buluntuları incelendiğinde kentteki ilk yerleşimin Tunç Çağı'na kadar uzandığı anlaşılmaktadır. Bu yerleşim, tarihsel olarak kesintisiz bir şekilde devam etmiştir.
• Apollonia Mordion (Isparta/Uluborlu).

Apollonia antik kentlerinin kuruluş tarihleri hakkında kesin bilgi bulunmamakla birlikte, bazı kentlerin kuruluş tarihleri şu şekilde tahmin edilmektedir:

• Apollonia Ad Rhyndacum'un, MÖ 5. yüzyılın ortalarında kurulmuş olabileceği iddia edilmiştir.
• Apollonia Salbace'nin, kentteki ilk yerleşimin Tunç Çağı'na kadar uzandığı anlaşılmaktadır.

Apollonia antik kentlerinin kuruluş hikayeleri hakkında daha fazla bilgi için ilgili kaynaklara başvurulabilir.